ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
292
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
سبك تركها اصلاح شده است احاطه گرديده ، اما در عوض سبيلهائى بلند از دهان او نيز پائينتر افتاده است . دستهائى خوش تركيب دارد ولى بر خلاف دستها ساقهايش به طرف داخل خميده است كه اين عيب را با پوشيدن شلوار - هاى گشاد از ديدهها پنهان مىدارد ، اما به هنگام راه رفتن اين نقيصه آشكار مىشود . به زيبائى و برازندگى بر اسب مىنشيند . صرفنظر از ضعف هاضمه و مقدارى دردهاى بواسيرى كه موروثى است از سلامت مزاج برخوردار است . خيلى سريع ، بريده بريده و نامنظم صحبت مىكند كه خود از خصوصيات قاجاريه است ، اما برحسب راه و روش ايرانيان مىتواند چيزى كه پسند خاطر مصاحبش باشد بر زبان آورد . وى كه قبل از جلوس بر تخت سلطنت كم حرف و بىدست و پا بود فعلا منظور خود را بروانى هم به تركى و هم به فارسى ادا مىكند ؛ از آن گذشته فرانسه را تقريبا به خوبى مىنويسد و حرف مىزند . دكتر كلوكه و من به وى فرانسه مىآموختيم . قبلا از استعداد او در نقاشى و ميل شديدش به ريشخند و نمايان كردن جنبههاى استهزاآميز و نقايص جسمى ديگران در قالب كاريكاتور صحبت كرديم و گفتيم كه از تاريخ مملكتش و تاريخ جديد اروپا از زمان فريدريك كبير سررشته دارد و در زمينهء شاعرى نيز طبع آزمائى كرده است . شاه به هيچكس علاقهء خاص توأم با خيرخواهى ندارد . به استثناى يكى از زنانش كه فعلا با او زندگى مىكند به بقيه كاملا بىاعتناست ، به دوستان فاميلى نيز علاقهاى ندارد و به مستمرى آنان به چشم تحميلى بىحاصل به خزانه مملكت مىنگرد و به همين دليل اعقاب فتحعلى شاه را هم مشروع و حلالزاده نمىداند ؛ حتى پس از مرگ قاسم خان فرزند عزيزش كه او را به حد پرستش دوست مىداشت ، نسبت به ساير فرزندانش نيز احساس علاقه نمىكند . از اينها گذشته خصوصيات برجستهء اخلاقى او بدين قرار است : خست و مال دوستى ، بخصوص جواهر كه هر شرقى متمايل به تملك آن است ، طمع او را برمىانگيزد . با توسل به هر عذر و بهانهاى مىكوشد كه ثروت رعاياى خود را صاحب شود و در اين كار حتى دست رد به سينهء نزديكترين خويشان نسبى خود نمىگذارد . بههرحال به گردآورى مال در صندوق شخصى نمىپردازد بلكه همهء پولها را در خزانهء دولت نگاه مىدارد و چهارچشمى آن را مىپايد و كليدش را شخصا محافظت مىكند . با كمال وجدان مبالغى را كه براى مصارف شخصى از خزانه برمىدارد دوباره سر جايش مىگذارد . هرگاه وجوه موجود در خزانه به مقدار معينى برسد فورا به فكر تجهيز سپاه به قصد « توسعهء مملكت » مىافتد ؛ زيرا جاهطلبى شاه باز بر مال دوستيش غلبه دارد . همواره به فكر بازسازى مرزهاى قديم ايران است ؛ در تخمين قواى كشور و همچنين قدرت قشون به راه مبالغه مىرود و به خاطر توسعهء حدود و ثغور مملكت از تأمل در تحكيم منافع داخل كشور غفلت مىورزد . حس ستايش فوق العادهاى براى تزار مرحوم نيكلا دارد . چون او در ملاقاتى كه در كنار رود ارس دست داد وى را كه كودكى بود به روى زانوى خود نشانده بود . به همين اندازه هم وى براى ناپلئون احترام قائل است ؛ وقتى